Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest dla wielu osób jedynym ratunkiem przed narastającym zadłużeniem. Jednak wiąże się z dotkliwą konsekwencją: likwidacją przez syndyka posiadanego majątku. Osoby, które dysponują nieruchomością lub innymi wartościowymi dobrami, a jednocześnie osiągają stabilne dochody, często obawiają się utraty dorobku życia. Faktycznie – może on zostać sprzedany w trybie licytacyjnym. Jednak polski ustawodawca przewidział rozwiązanie dedykowane właśnie takim sytuacjom. Jest nim układ konsumencki zamiast upadłości – to procedura restrukturyzacyjna dla osób fizycznych, która pozwala zachować majątek, zredukować zadłużenie i ustalić realny harmonogram spłat w porozumieniu z wierzycielami.
Czym jest układ konsumencki i czym różni się od upadłości konsumenckiej?
Układ konsumencki to formalne porozumienie zawierane pomiędzy niewypłacalnym konsumentem a jego wierzycielami. Odbywa się to pod nadzorem sądu. Ta procedura to odpowiednik postępowań restrukturyzacyjnych znanych ze środowiska biznesu, jednak dostosowany do realiów osób prywatnych.
Różnica między klasyczną upadłością konsumencką a układem sprowadza się do tego, co dzieje się z majątkiem dłużnika oraz jak dużą kontrolę ma on nad swoimi finansami. W standardowej upadłości co do zasady majątek wchodzi do masy upadłości i zostaje zlikwidowany przez syndyka na rzecz wierzycieli. Układ konsumencki można zawrzeć w dwóch trybach:
- postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, inicjowane przed ogłoszeniem upadłości,
- zawarcie układu w toku postępowania upadłościowego.
W pierwszym wariancie dłużnik zachowuje prawo własności do swojego lokalu mieszkalnego, samochodu czy innych dóbr. W drugim – co prawda majątek jest już w masie upadłości, a zarząd sprawuje syndyk, lecz likwidacja majątku może zostać wstrzymania przez sędziego-komisarza.
Celem zawarcia układu jest to, by ostatecznie nie doszło tutaj do przymusowej wyprzedaży majątku. I aby sam dłużnik nie stracił zarządu nad swoim majątkiem. W zamian za to zobowiązuje się do comiesięcznej spłaty określonych kwot w ramach wynegocjowanego, przyjętego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez sąd planu. Może on przewidywać częściowe umorzenie długu, redukcję odsetek lub odroczenie terminów płatności.
Dla kogo jest układ konsumencki zamiast upadłości?
Rozwiązanie to jest adresowane w szczególności do osób fizycznych, które posiadają stałe i przewidywalne źródło dochodu. Może to być wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, emerytury, kontraktów menedżerskich lub wykonywania wolnego zawodu. Wynagrodzenie to musi być na takim poziomie, aby pozwalało na regulowanie ustalonych rat. Jednocześnie osoby takie posiadają majątek, którego utrata w toku licytacji byłaby dla nich nieodwracalną stratą.
Dwa sposoby zawarcia układu konsumenckiego: przed ogłoszeniem oraz w toku postępowania upadłościowego
Przepisy prawa upadłościowego przewidują dwie odrębne ścieżki proceduralne. Obie umożliwiają dłużnikowi będącemu konsumentem doprowadzenie do zawarcia porozumienia z wierzycielami i restrukturyzację zadłużenia.
1. Postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli (inicjowane przed ogłoszeniem upadłości)
Pierwszym rozwiązaniem jest samodzielne dążenie do układu. Kwestię tę reguluje art. 49125 Prawa upadłościowego. W tym scenariuszu konsument, który stał się niewypłacalny, składa do sądu wniosek o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. Warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest uprawdopodobnienie, że dłużnik posiada możliwości zarobkowe pozwalające na pokrycie kosztów postępowania oraz regularne wykonywanie układu.
Do postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli może skierować dłużnika, który złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, także sam sąd. Chyba że dłużnik we wniosku o ogłoszenie upadłości złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na udział w postępowaniu o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli.
Sąd, otwierając procedurę, wyznacza licencjonowanego doradcę restrukturyzacyjnego pełniącego funkcję nadzorcy sądowego. Z mocy prawa ulegają zawieszeniu egzekucje dotyczące wierzytelności objętych z mocy prawa układem, zaś wszczynanie nowych egzekucji nie jest dopuszczalne. Jednak jeśli nieruchomość jest obciążona hipoteką, to wierzyciel hipoteczny (np. bank) nadal może prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia. To bardzo ważne dla właścicieli mieszkań na kredyt – jeśli na lokalu jest wpisana hipoteka – ochrona takiego mieszkania nie jest automatyczna.
2. Zawarcie układu w toku postępowania upadłościowego
Drugim wariantem jest przejście na układ w trakcie trwającej już upadłości konsumenckiej, co reguluje art. 491²² Prawa upadłościowego. Zdarza się, że dłużnik składa standardowy wniosek upadłościowy będąc w stresie lub nie do końca mając świadomość skutków likwidacji majątku. Jeśli po formalnym ogłoszeniu upadłości okaże się, że sytuacja majątkowa i dochodowa upadłego stwarza realne szanse na porozumienie z wierzycielami, upadły może złożyć wniosek o zwołanie zgromadzenia wierzycieli w celu zawarcia układu. Złożenie takiego wniosku pozwala sędziemu-komisarzowi na podjęcie decyzji o wstrzymaniu likwidacji majątku przez syndyka. Otwiera to drogę do zachowania mieszkania lub domu i przejścia na zasady spłaty ratalnej.
Jak przebiega głosowanie i jakie propozycje można złożyć wierzycielom?
Istotą układu konsumenckiego jest wypracowanie propozycji układowych, które zostaną zaakceptowane przez wierzycieli, a zarazem będą możliwe do zrealizowania przez dłużnika. Propozycje te mogą przybierać różnorodne formy. Może to być np. redukcja sumy głównej zobowiązań (np. o 30% lub 50%), całkowite umorzenie odsetek karnych i kosztów windykacji, odroczenie spłaty pierwszej raty na określony czas albo rozłożenie spłaty pozostałego długu.
Zawarcie układu wymaga uzyskania określonej większości głosów podczas zgromadzenia wierzycieli. Zgodnie z przepisami, układ zostaje przyjęty, jeżeli opowie się za nim większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom. Ostatnim krokiem jest weryfikacja porozumienia przez sąd upadłościowy. Jeżeli sąd stwierdzi, że układ nie narusza prawa i z dużym prawdopodobieństwem będzie wykonany, wydaje postanowienie o zatwierdzeniu układu.
Ochrona mieszkania w praktyce: studium przypadku
Zalety procedury układowej doskonale obrazuje teoretyczna sytuacja pana Krzysztofa, specjalisty z branży informatycznej z Gdańska. W wyniku nieudanych inwestycji na rynku kapitałowym oraz kumulacji kilku pożyczek gotówkowych pan Krzysztof posiadał niespłacone zobowiązania w łącznej kwocie 220 000 zł. Jedynym znaczącym składnikiem jego majątku było własnościowe mieszkanie warte około 500 000 zł, które nie było obciążone hipoteką. Miesięczny dochód netto z tytułu etatu wynosił 7 500 zł.
Gdyby pan Krzysztof zdecydował się na klasyczną upadłość konsumencką, syndyk zlicytowałby mieszkanie, a uzyskana nadwyżka po zaspokojeniu wierzycieli i wydzieleniu kwoty na najem lokalu pozostawiłaby dłużnika bez stabilnego zabezpieczenia mieszkaniowego na przyszłość. Zamiast standardowej upadłości złożył on wniosek o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. W przygotowanych propozycjach układowych zaoferował wierzycielom redukcję odsetek, częściowe umorzenie kapitału oraz comiesięczną spłatę w kwocie 2 500 zł przez okres 48 miesięcy. Wierzyciele zaakceptowali propozycję. Policzyli, że regularne raty dadzą im wysoki stopień odzyskania kapitału bez ponoszenia kosztów likwidacji komorniczej czy przez syndyka. Sąd zatwierdził układ, dzięki czemu pan Krzysztof zachował swoje mieszkanie i w przewidywalnym horyzoncie czasowym reguluje swoje zadłużenie.
W czym może pomóc doradca restrukturyzacyjny Iwona Witos?
Procedura układu konsumenckiego to doskonałe narzędzie prawno-finansowe, jednak wymaga profesjonalnego i specjalistycznego podejścia. Trzeba też być biegłym w znajomości wszelkich formalności, które wiążą się z tym procesem. A także znać praktykę rynkową – wiedzieć, jakie podejście mają wierzyciele i jak przekonać ich do układu. Wierzyciele instytucjonalni, w szczególności banki, rzadko wyrażają zgodę na nierealistyczne lub niepoparte kalkulacjami propozycje dłużników. Sukces tego postępowania zależy od dobrego przygotowania planu restrukturyzacyjnego oraz przeprowadzenia profesjonalnych negocjacji.
Wieloletnie doświadczenie, jakie posiada licencjonowany doradca restrukturyzacyjny Iwona Witos, pozwala przeprowadzić dłużnika przez całe postępowanie w sposób bezpieczny i uporządkowany. Oto co nasza kancelaria może dla Państwa zrobić.
- Ocena zdolności układowej. Analizujemy wysokość dochodów, kosztów utrzymania oraz wartość majątku. Weryfikujemy, czy układ konsumencki jest realny i bardziej opłacalny niż standardowa upadłość.
- Wybór optymalnego trybu. Rekomendujemy złożenie bezpośredniego wniosku o układ lub zainicjowania tej procedury w toku upadłości, jeśli sprawa trafiła już do sądu.
- Konstruowanie propozycji układowych. Opracowujemy profesjonalny plan spłat. Robimy test zaspokojenia wierzycieli. Przeprowadzamy kalkulacje finansowe, które są przekonujące dla banków i instytucji finansowych, aby oddały głos za układem.
- Reprezentacja dłużnika. Nadzorujemy prawidłowość głosowania. Obsługujemy sprawy w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych oraz wspieramy dłużnika aż do momentu prawomocnego zatwierdzenia układu przez sąd.
Jeśli chcesz skorzystać z układu konsumenckiego, zapraszamy do naszej kancelarii. Napisz lub zadzwoń do nas, a ustalimy, jak możemy Ci pomóc.
Telefon: 692 519 660
Mail: iwitos.biuro@gmail.com
Układ konsumencki jest dowodem na to, że kryzys finansowy nie musi oznaczać przymusowej wyprzedaży dorobku całego życia. Dla osób osiągających stałe dochody stanowi on optymalny kompromis prawny, pozwalający pogodzić ochronę majątku z zaspokojeniem uzasadnionych roszczeń wierzycieli. Pomoc licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego stanowi w tym procesie gwarancję, że przedstawione propozycje zyskają aprobatę wierzycieli oraz sądu, dając osobie zadłużonej spokój finansowy.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (w szczególności Część trzecia, Tytuł VI: Postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej – art. 491²⁵ do art. 491³⁸).
- Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (stosowanie mechanizmów dotyczących zwoływania zgromadzenia wierzycieli i zasad głosowania, głosowanie nad układem, jego zatwierdzenie i zawieszenie egzekucji).
- Ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: wrzesień 2026 r. Indywidualną sytuację warto skonsultować z doradcą restrukturyzacyjnym.